Yêu cầu hoàn trả phần di sản bắt buộc

Phần di sản bắt buộc (유류분) chỉ dành cho những người sẽ là người thừa kế. Nếu người mất có con thì con và vợ/chồng là người có quyền; nếu không có con thì cha mẹ và vợ/chồng. Phần bắt buộc của anh chị em ruột đã mất hiệu lực theo quyết định vi hiến của Tòa án Hiến pháp ngày 25 tháng 4 năm 2024 và điều khoản cũng đã bị xóa, nên anh chị em ruột của người mất không thể yêu cầu với lý do phần bắt buộc.

Tỷ lệ là 1/2 phần thừa kế luật định đối với con và vợ/chồng, 1/3 đối với cha mẹ. Ví dụ, nếu không có vợ/chồng và ba người con là người thừa kế thì phần luật định của mỗi người là 1/3, còn phần bắt buộc là một nửa, tức 1/6. Nhân tỷ lệ này với tài sản cơ sở rồi trừ đi phần bạn đã nhận thì mới ra số tiền thực sự có thể yêu cầu.

Bộ luật Dân sự quy định tính các khoản tặng cho trong 1 năm trước khi mở thừa kế, nhưng theo án lệ, khoản tặng cho mà người đồng thừa kế nhận được coi là lợi ích đặc biệt (특별수익) và được tính vào bất kể thời điểm. Vì vậy căn hộ anh bạn nhận từ 20 năm trước cũng có thể được tính. Khoản tặng cho người không phải là người thừa kế chỉ được tính nếu trong vòng 1 năm, hoặc nếu cả hai bên đều biết việc đó sẽ xâm phạm phần bắt buộc.

Về nguyên tắc, tài sản tặng cho được định giá theo giá trị tại thời điểm mở thừa kế. Bất động sản được xác định theo giá thị trường vào khoảng thời gian người đó mất thông qua thẩm định; tiền mặt tặng từ lâu được quy đổi có tính biến động giá cả. Dù người được tặng cho đã bán tài sản đó, nó vẫn không bị loại khỏi phép tính.

Bộ luật Dân sự sửa đổi ngày 17 tháng 3 năm 2026 quy định phần thiếu của phần bắt buộc được hoàn trả bằng giá trị, tức bằng tiền (가액반환), và cộng lãi từ ngày yêu cầu. Quy định này áp dụng cho các trường hợp thừa kế mở sau khi luật sửa đổi có hiệu lực; nếu người để lại di sản mất trước đó thì theo án lệ cũ, nguyên tắc là hoàn trả bằng hiện vật (원물반환). Ngay cả theo nguyên tắc hoàn trả hiện vật, nếu người được tặng cho đã bán tài sản thì sẽ yêu cầu hoàn trả bằng giá trị.

Ngoài ra, khoản tặng cho hoặc để lại theo di chúc nhằm đền bù cho việc phụng dưỡng đặc biệt người để lại di sản, như sống chung và chăm sóc trong thời gian dài, hoặc đóng góp đặc biệt vào việc duy trì, gia tăng tài sản, sẽ không bị coi là lợi ích đặc biệt trong phạm vi tương ứng với phần đóng góp (phần ngoại lệ của Điều 1008 Bộ luật Dân sự). Quy định này được áp dụng tương tự cho phần di sản bắt buộc, và áp dụng cả cho các trường hợp thừa kế mở từ ngày 25 tháng 4 năm 2024. Nếu tài sản bạn nhận là sự đền đáp cho việc phụng dưỡng cha mẹ, bên bị yêu cầu cần chủ động nêu rõ điểm này.

Người thừa kế vi phạm nghiêm trọng nghĩa vụ phụng dưỡng, nếu bị tòa tuyên mất quyền thừa kế, cũng mất luôn phần di sản bắt buộc. Với sửa đổi năm 2026, con và vợ/chồng cũng thuộc diện này.

Quyền yêu cầu hoàn trả phần di sản bắt buộc hết hiệu lực sau 1 năm kể từ ngày biết việc thừa kế đã mở và biết có khoản tặng cho, để lại theo di chúc phải hoàn trả, hoặc sau 10 năm kể từ khi mở thừa kế. Theo án lệ, “ngày biết” là khi biết không chỉ việc có tặng cho mà còn biết khoản đó có thể bị yêu cầu hoàn trả; tuy vậy, tranh chấp thường xoay quanh ngày trích lục sổ đăng ký hoặc ngày nhìn thấy di chúc.

Nếu việc chuẩn bị kiện bị chậm, có thể trước tiên gửi thư chứng nhận nội dung (내용증명) để thể hiện rõ ý định yêu cầu hoàn trả. Tuy nhiên sau đó vẫn phải khởi kiện đúng hạn, nên an toàn nhất là lưu lại ngày tháng và bắt đầu chuẩn bị ngay.

Nhận được đơn kiện đòi phần bắt buộc không có nghĩa là phải trả đúng số tiền ghi trong đó. Cần xem xét từng điểm: thời hiệu đã hết chưa, nguyên đơn có nhận gì khi người mất còn sống không, nguyên đơn còn phần thừa kế sẽ nhận không, giá trị tài sản tặng cho có bị thổi phồng không, nợ thừa kế có bị bỏ sót không. Việc khoản tặng cho là sự đền đáp cho phụng dưỡng cha mẹ giờ đây cũng có thể được tính đến.

Kiện đòi phần di sản bắt buộc là vụ kiện dân sự, nên phải nộp bản trả lời trong vòng 30 ngày kể từ ngày nhận bản sao đơn khởi kiện; nếu không nộp, tòa có thể tuyên án theo yêu cầu của nguyên đơn mà không cần tranh tụng.