Vì sao động vào tài sản của người đã mất có thể khiến bạn không từ chối nhận di sản được

Bộ luật Dân sự (민법) có quy định xem như người thừa kế đã chấp nhận thừa kế, bất kể suy nghĩ thật của người đó. Đó là chấp nhận thừa kế đơn thuần theo luật định (법정단순승인) tại Điều 1026. Nếu rơi vào quy định này, dù nợ nhiều hơn tài sản rất nhiều, việc từ chối nhận di sản hay chấp nhận thừa kế có giới hạn (한정승인) cũng có thể không được chấp nhận. Đây cũng là lý do những việc vô tình làm trong lúc lo tang lễ lại trở thành vấn đề vài tháng sau.

Ba trường hợp luật xem là chấp nhận thừa kế đơn thuần

• Khi người thừa kế định đoạt tài sản thừa kế (điểm 1)
• Khi không thực hiện chấp nhận thừa kế có giới hạn hoặc từ chối trong vòng 3 tháng (điểm 2)
• Khi sau khi chấp nhận thừa kế có giới hạn hoặc từ chối, lại che giấu tài sản thừa kế, tiêu xài trái phép hoặc cố ý không ghi vào danh mục tài sản (điểm 3)

Điều gì bị coi là định đoạt

Điển hình là rút tiền gửi của người đã mất để chi tiêu sinh hoạt, bán xe của người đã mất hoặc chuyển sang tên mình, nhận lại tiền đặt cọc thuê nhà mà người đã mất được hoàn trả rồi anh chị em chia nhau. Có án lệ không xem việc trả từ tài sản thừa kế những chi phí trong phạm vi hợp lý theo quan niệm xã hội, như chi phí tang lễ, là định đoạt, nhưng bạn phải giải thích được số tiền và mục đích sử dụng bằng hóa đơn. Cùng là chi phí tang lễ, nếu số tiền quá mức hoặc dùng phần tiền còn lại cho việc riêng thì đánh giá có thể khác.

Từ ngày 11/9/2026, các giao dịch tài chính đứng tên người đã mất bị chặn từ ngày hôm sau ngày khai tử. Với chi phí tang lễ và viện phí gấp, nếu dùng cách rút tiền ngoại lệ, trong đó công ty tài chính chuyển thẳng cho bệnh viện hoặc nhà tang lễ, thì tiền không đi qua tay người thừa kế nên tranh cãi về việc định đoạt cũng giảm đi.

Ngược lại, có những khoản tiền trông giống định đoạt nhưng không phải. Những khoản mà luật đã xác định người nhận, như tiền bảo hiểm tử vong chỉ định vợ chồng hoặc con là người thụ hưởng, hay lương hưu cho thân nhân (유족연금) của Bảo hiểm Hưu trí Quốc dân (국민연금), không phải là tài sản thừa kế mà là tài sản của chính người nhận, nên về nguyên tắc nhận cũng không bị coi là chấp nhận thừa kế đơn thuần. Tuy nhiên, nếu người thụ hưởng bảo hiểm là chính người đã mất thì tiền bảo hiểm đó là tài sản thừa kế, nên hãy kiểm tra hợp đồng bảo hiểm trước.

Thực ra, trường hợp chấp nhận thừa kế đơn thuần phổ biến nhất là điểm 2. Nếu không làm thủ tục gì và để 3 tháng trôi qua thì đương nhiên trở thành chấp nhận thừa kế đơn thuần. Không ít trường hợp chờ kết quả tra cứu tài sản rồi để quá hạn, nên nếu kết quả chậm, an toàn hơn là yêu cầu gia hạn trước khi thời hạn kết thúc.

Đã từ chối rồi cũng chưa phải là xong

Điểm 3 áp dụng sau khi việc từ chối hoặc chấp nhận thừa kế có giới hạn đã được tòa chấp nhận. Nếu lén lấy trang sức hoặc tiền mặt trong nhà người đã mất, hoặc bỏ khoản tiền gửi mà mình biết ra khỏi danh mục tài sản khi chấp nhận thừa kế có giới hạn, thì có thể bị xem là chấp nhận thừa kế đơn thuần. Người đã từ chối cũng phải tiếp tục quản lý tài sản với sự cẩn trọng như đối với tài sản của chính mình, cho đến khi người trở thành người thừa kế do việc từ chối đó có thể quản lý tài sản (Điều 1044).

Nếu đã chuyển tiền từ tài khoản của người đã mất, thay vì che giấu, tốt hơn là sắp xếp lại đã dùng khi nào, bao nhiêu, vào việc gì. Bởi rốt cuộc việc có phải là định đoạt hay không được đánh giá dựa trên những ghi chép đó. Nếu còn tiền mặt, hãy cất giữ riêng, và gom hóa đơn các khoản đã chi theo từng nhà tang lễ, bệnh viện.