Hôn nhân vô hiệu và hủy hôn nhân khác gì với ly hôn?

"Tôi không muốn để lại hồ sơ ly hôn. Có cách nào coi như cuộc hôn nhân chưa từng tồn tại không?" Đây là câu hỏi mà những người từng trải qua hôn nhân lừa đảo hoặc hôn nhân vì mục đích nhập cảnh thường đặt ra. Ngoài ly hôn, pháp luật còn có con đường hôn nhân vô hiệu (혼인무효) và hủy hôn nhân (혼인취소), nhưng điều kiện chặt chẽ và thời hạn ngắn, nên trước hết phải quyết định đi theo hướng nào.

Hôn nhân vô hiệu: khi ngay từ đầu không có sự thỏa thuận

Bộ luật Dân sự Điều 815 điểm 1 quy định nếu giữa các bên không có thỏa thuận kết hôn thì hôn nhân đó vô hiệu. Bản án ngày 10/6/2010 của Tòa án Tối cao (số 2010므574) xem thỏa thuận kết hôn là sự thống nhất ý chí nhằm xác lập sự gắn kết về tinh thần và thể xác được xã hội thừa nhận là vợ chồng. Nếu một bên thật lòng nhưng bên kia đăng ký kết hôn như một phương tiện để nhập cảnh hoặc làm việc, thì dù đã đồng ý với chính việc đăng ký, hôn nhân đó vẫn vô hiệu.

Trường hợp bên kia lén làm giả giấy tờ để đăng ký kết hôn cũng không có thỏa thuận kết hôn, nên có thể yêu cầu tuyên bố vô hiệu. Yêu cầu tuyên bố hôn nhân vô hiệu không bị giới hạn thời hạn (Luật Tố tụng Gia đình Điều 23) và được tiến hành thẳng bằng vụ kiện mà không qua hòa giải. Khi phán quyết vô hiệu trở nên chung thẩm, hôn nhân được coi như chưa từng tồn tại từ đầu, và sổ đăng ký quan hệ gia đình được đính chính theo bản án. Ngược lại, việc quan hệ xấu đi sau khi kết hôn không phải là vấn đề vô hiệu mà là vấn đề ly hôn.

Hủy hôn nhân: con đường có thời hạn ngắn

Hủy hôn nhân được yêu cầu trong các trường hợp như kết hôn do bị lừa dối hoặc cưỡng ép, hoặc khi kết hôn không biết bên kia mắc bệnh hiểm nghèo hay có lý do nghiêm trọng khác khiến không thể tiếp tục chung sống vợ chồng (Bộ luật Dân sự Điều 816). Với lừa dối, cưỡng ép, không thể yêu cầu khi đã quá 3 tháng kể từ ngày biết bị lừa dối hoặc ngày thoát khỏi sự cưỡng ép (Điều 823); với lý do nghiêm trọng, không thể yêu cầu khi đã quá 6 tháng kể từ ngày biết lý do đó (Điều 822).

Lừa dối không có nghĩa là có nghĩa vụ phải cho biết mọi chuyện trong quá khứ. Điều được xem xét là đã che giấu điều gì và điều đó quan trọng đến mức nào đối với quyết định kết hôn. Ngay cả những hoàn cảnh thường gặp như che giấu nợ nần hay trình độ học vấn cũng không vì thế mà bị hủy ngay; tòa xem xét cả việc có chủ động lừa dối hay không và ảnh hưởng đến quyết định kết hôn.

Cưỡng ép là trường hợp bị đe dọa hoặc dùng bạo lực khiến phải kết hôn ngoài ý muốn. Khi đó thời hạn được tính từ ngày thoát khỏi sự cưỡng ép. Nếu trong thời gian chung sống liên tục bị đe dọa, thời điểm tình trạng đó chấm dứt sẽ trở thành vấn đề tranh chấp, nên các tài liệu như ngày rời khỏi nhà và hồ sơ trình báo trở nên quan trọng.

Hệ quả khác nhau như sau

• Hôn nhân vô hiệu: hôn nhân được coi như chưa từng tồn tại từ đầu, và con sinh ra trong thời gian đó trở thành con ngoài giá thú (Bộ luật Dân sự Điều 855 khoản 1)
• Hủy hôn nhân: hiệu lực không hồi tố, hôn nhân chấm dứt kể từ khi bản án trở nên chung thẩm (Điều 824)
• Khi hủy hôn nhân, việc nuôi con và quyền thăm gặp con tuân theo cùng quy định như ly hôn (Điều 824-2)
• Có thể yêu cầu bên có lỗi gây ra việc vô hiệu hoặc hủy hôn nhân bồi thường thiệt hại về tổn thất tinh thần (Điều 825, Điều 806)

Nếu đã quá thời hạn hủy hoặc khó chứng minh hôn nhân vô hiệu, chúng tôi chuyển hướng xem xét ly hôn và tiền bồi thường tổn thất tinh thần. 'Biết từ khi nào' thường là điểm tranh chấp, nên dù đi theo hướng nào, điểm xuất phát vẫn là lưu lại ngay tin nhắn hay hồ sơ của ngày bạn biết được sự thật.