Nơi làm việc từ 4 nhân viên trở xuống thì được tự do sa thải?

Điều 11 Luật Tiêu chuẩn Lao động áp dụng cho nơi làm việc thường xuyên sử dụng từ 5 người lao động trở lên. Vì vậy, ở các cửa hàng nhỏ hay công ty khởi nghiệp giai đoạn đầu, câu 'chúng tôi chưa đến 5 người nên sa thải cũng không sao' được nói ra như điều hiển nhiên. Câu đó đúng một nửa, vì nơi làm việc từ 4 người trở xuống chỉ áp dụng một số quy định do Nghị định của Tổng thống quy định. Vấn đề nằm ở nửa còn lại.

Quy định không áp dụng và quy định vẫn áp dụng

Với nơi làm việc từ 4 người trở xuống, không áp dụng Điều 23 khoản 1 cấm sa thải không có lý do chính đáng, Điều 27 về nghĩa vụ thông báo bằng văn bản lý do và thời điểm sa thải, và Điều 28 về yêu cầu khắc phục sa thải trái pháp luật tại Ủy ban Lao động (Phụ lục 1 Nghị định thi hành của cùng luật). Vì vậy sẽ không phát sinh tranh chấp tại Ủy ban Lao động về tính chính đáng của lý do sa thải.

Nhưng không phải mọi nghĩa vụ đều mất đi. Quy định báo trước sa thải (Điều 26), theo đó phải báo trước 30 ngày hoặc trả từ 30 ngày tiền lương thông thường trở lên, vẫn áp dụng cho nơi làm việc từ 4 người trở xuống. Trừ các ngoại lệ do luật định như người lao động làm việc liên tục chưa đủ 3 tháng, việc cho nghỉ việc mà không báo trước sẽ phải trả giá. Trợ cấp thôi việc cũng áp dụng cho mọi doanh nghiệp có sử dụng người lao động (Luật Bảo đảm Trợ cấp Hưu trí cho Người lao động Điều 3), nên với nhân viên đã làm việc từ 1 năm trở lên phải tính riêng khoản này.

Các nghĩa vụ do luật khác quy định như lương tối thiểu cũng phải tuân thủ bất kể quy mô nơi làm việc. Cụm từ 'nơi làm việc từ 4 người trở xuống' chỉ có nghĩa là một số điều khoản của Luật Tiêu chuẩn Lao động không được áp dụng, chứ không có nghĩa là thoát khỏi toàn bộ pháp luật lao động.

Đếm '4 người' như thế nào?

Phần hay bị tính sai nhất là số người lao động. Số người lao động thường xuyên được tính bằng tổng số lượt người lao động đã sử dụng trong 1 tháng trước ngày phát sinh sự việc áp dụng luật như sa thải, chia cho số ngày hoạt động trong cùng thời gian đó (Nghị định thi hành Điều 7-2). Không chỉ đếm nhân viên chính thức, mà cả lao động có thời hạn, lao động bán thời gian, nhân viên làm thêm, không phân biệt hình thức tuyển dụng, đều được tính.

Dù trung bình chưa đến 5 người, nếu tính theo từng ngày mà số ngày dưới 5 người ít hơn 1/2 thì vẫn được xem là nơi làm việc từ 5 người trở lên. Ngược lại, dù trung bình từ 5 người trở lên, nếu số ngày dưới 5 người từ 1/2 trở lên thì không được xem như vậy. Với cửa hàng chỉ dùng nhiều nhân viên làm thêm vào cuối tuần, cách tính này có thể làm thay đổi kết luận.

• Sổ chấm công và bảng lương trong 1 tháng trước ngày sa thải
• Ngày làm việc của nhân viên làm thêm và lao động bán thời gian
• Có nhân viên là người trong gia đình hay không, và họ có làm việc cùng các nhân viên khác hay không
• Có thực chất là một nơi làm việc chung với cửa hàng khác do cùng một chủ điều hành hay không

Công ty càng nhỏ càng nên lưu giữ giấy tờ

Nếu số người lao động nằm ở ngưỡng ranh giới, tại Ủy ban Lao động, tranh chấp sẽ bắt đầu từ chính số người lao động thường xuyên. Nếu nghĩ mình chỉ có 4 người trở xuống nên chỉ thông báo sa thải bằng lời, mà sau đó bị xác định là từ 5 người trở lên, thì chỉ riêng việc vi phạm nghĩa vụ thông báo bằng văn bản cũng có thể khiến việc sa thải mất hiệu lực. Dù quy mô nhỏ, thói quen thông báo lý do và thời điểm sa thải bằng văn bản, và nếu là nghỉ việc thì nhận đơn xin nghỉ việc, rốt cuộc sẽ bảo vệ công ty.

Thời điểm số nhân viên tăng lên cũng là lúc cần chỉnh sửa cả nội quy lao động và hợp đồng lao động. Bởi ngay khi vượt quá 5 người, các quy định được áp dụng sẽ tăng lên cùng lúc.