Vi phạm hợp đồng hay hành vi trái pháp luật: điểm xuất phát của yêu cầu bồi thường thiệt hại

Câu hỏi đầu tiên khi tư vấn bồi thường thiệt hại thường là có thể nhận được bao nhiêu. Nhưng để trả lời, trước hết phải xác định một điều: thiệt hại này phát sinh do vi phạm cam kết, hay do hành vi trái pháp luật. Cùng một thiệt hại, nhưng đi theo con đường nào sẽ làm thay đổi điều cần chứng minh và thời hạn.

Điều cần chứng minh khác nhau

Với trách nhiệm do không thực hiện nghĩa vụ (채무불이행), khi bạn chỉ ra nội dung hợp đồng và việc hợp đồng không được thực hiện đúng, bên có nghĩa vụ phải chứng minh mình không có lỗi cố ý hay vô ý thì mới được miễn trách nhiệm (Bộ luật Dân sự Điều 390). Ngược lại, với trách nhiệm do hành vi trái pháp luật (불법행위), người bị hại phải chứng minh tất cả: lỗi cố ý hoặc vô ý của bên kia, tính trái pháp luật, thiệt hại và quan hệ nhân quả giữa chúng (Bộ luật Dân sự Điều 750).

Giả sử công ty chuyển nhà làm hỏng đồ đạc trong lúc vận chuyển. Nếu xây dựng yêu cầu theo hướng vi phạm hợp đồng vận chuyển, công ty phải chứng minh mình không có lỗi; nếu theo hướng hành vi trái pháp luật, người bị hại phải chứng minh lỗi của công ty. Đó là lý do với những vụ việc có quan hệ hợp đồng, nên xem xét hướng không thực hiện nghĩa vụ trước.

Thời hiệu khác nhau

Quyền yêu cầu bồi thường thiệt hại do hành vi trái pháp luật chấm dứt khi đã quá 3 năm kể từ ngày biết thiệt hại và người gây thiệt hại, hoặc quá 10 năm kể từ ngày thực hiện hành vi trái pháp luật (Bộ luật Dân sự Điều 766). Quyền yêu cầu theo hợp đồng là 10 năm nếu là quyền yêu cầu dân sự thông thường, và 5 năm nếu phát sinh từ hoạt động thương mại. Dù theo hướng hành vi trái pháp luật đã bị chặn vì quá 3 năm, nếu có thể xây dựng theo hướng vi phạm hợp đồng thì vẫn có thể còn đường.

Ở đây, 'ngày biết' không phải là ngày bạn lần đầu cảm thấy bị thiệt hại, mà là ngày bạn thực sự biết thiệt hại đã phát sinh do hành vi trái pháp luật và biết người gây thiệt hại là ai. Nếu việc tính toán không rõ ràng, trước khi kết luận là đã muộn, tốt hơn là đặt tài liệu theo từng ngày ra để xem xét.

Phạm vi bồi thường và tiền bồi thường tổn thất tinh thần

Phạm vi bồi thường do không thực hiện nghĩa vụ về nguyên tắc là thiệt hại thông thường phát sinh, còn thiệt hại phát sinh do hoàn cảnh đặc biệt chỉ được bồi thường khi bên kia đã biết hoặc có thể biết hoàn cảnh đó (Bộ luật Dân sự Điều 393). Quy định này cũng được áp dụng tương tự cho hành vi trái pháp luật (Bộ luật Dân sự Điều 763). Tổn thất tinh thần được công nhận bằng tiền bồi thường tổn thất tinh thần khi xâm hại đến thân thể, tự do, danh dự (Bộ luật Dân sự Điều 751), nhưng trong vụ việc chỉ có vi phạm hợp đồng, nếu thiệt hại về tài sản đã được bồi thường thì thường khó được công nhận thêm tiền bồi thường tổn thất tinh thần.

Bù trừ lỗi cũng áp dụng cho cả hai con đường (Bộ luật Dân sự Điều 396, Điều 763). Nếu người bị hại cũng có lỗi, thì dù yêu cầu theo hướng nào, số tiền bồi thường đều có thể giảm theo tỷ lệ đó.

Nếu cả hai đều khả thi, hãy dùng cùng lúc

Nếu cả hai yêu cầu đều có thể thành lập, hãy cùng lúc nêu cả hai trong một vụ kiện để dù một hướng bị chặn, vẫn có thể được tòa xem xét theo hướng còn lại. Nên đặt hướng nào lên trước được quyết định tùy theo việc có hợp đồng hay không, có những tài liệu nào chứng minh lỗi của bên kia, và đã trôi qua bao nhiêu thời gian. Nếu sắp xếp trước ngày xảy ra sự việc và việc có hợp đồng hay không, việc đánh giá sẽ nhanh hơn.

Nếu bạn là bên nhận đơn khởi kiện, ngược lại, trước hết hãy xem bên kia đã chọn con đường nào. Nếu yêu cầu theo hướng hành vi trái pháp luật, hãy chỉ ra những phần về lỗi cố ý, vô ý và quan hệ nhân quả mà nguyên đơn chưa chứng minh được, đồng thời kiểm tra xem đã hết thời hiệu hay chưa.