Гэрээ зөрчсөн үү, хууль бус үйлдэл үү: хохирол нөхөн төлүүлэх нэхэмжлэлийн эхлэл цэг

Хохирол нөхөн төлүүлэх талаарх зөвлөгөөний эхний асуулт ихэвчлэн хэдийг авч чадах вэ гэдэг. Гэтэл тэр хариултыг өгөхийн тулд эхлээд тодорхойлох зүйл бий. Энэ хохирол амлалтаа зөрчсөнөөс үүссэн үү, хууль бус үйлдлээс үүссэн үү гэдэг. Ижил хохирол байсан ч аль замаар явахаас хамаарч нотлох зүйл, хугацаа өөр болдог.

Нотлох зүйл өөр

Үүргээ биелүүлээгүй (채무불이행) хариуцлагын хувьд гэрээний агуулга болон тэр гэрээний дагуу биелүүлээгүй баримтыг харуулбал өр төлбөр хариуцагч өөрт нь санаатай эсвэл болгоомжгүй үйлдэл байгаагүйг нотолж байж хариуцлагаас чөлөөлөгдөнө (Иргэний хуулийн 390 дүгээр зүйл). Харин хууль бус үйлдэл (불법행위)-ийн хариуцлагын хувьд хохирогч эсрэг талын санаатай эсвэл болгоомжгүй үйлдэл, хууль бус байдал, хохирол, мөн тэдгээрийн хоорондох шалтгаант холбоог бүгдийг нотлох ёстой (Иргэний хуулийн 750 дугаар зүйл).

Нүүлгэлтийн компани зөөж байсан тавилгыг эвдэлсэн гэж үзье. Тээвэрлэлтийн гэрээг зөрчсөн гэж нэхэмжилбэл компани өөрийн буруугүйг харуулах ёстой, хууль бус үйлдэл гэж нэхэмжилбэл хохирогч компанийн болгоомжгүй байдлыг харуулах ёстой. Гэрээний харилцаатай хэрэгт үүргээ биелүүлээгүй гэдгийг эхлээд авч үздэгийн шалтгаан энд оршино.

Хөөн хэлэлцэх хугацаа өөр

Хууль бус үйлдлээс учирсан хохирлыг нөхөн төлүүлэх шаардах эрх нь хохирол болон хохирол учруулагчийг мэдсэн өдрөөс хойш 3 жил, хууль бус үйлдэл хийсэн өдрөөс хойш 10 жил өнгөрвөл дуусгавар болно (Иргэний хуулийн 766 дугаар зүйл). Гэрээгээр үүссэн шаардах эрх нь ердийн иргэний шаардах эрх бол 10 жил, арилжааны үйл ажиллагаанаас үүссэн шаардах эрх бол 5 жил. Хууль бус үйлдлээр 3 жил өнгөрч хаагдсан ч гэрээ зөрчсөн гэж нэхэмжлэх боломжтой бол зам үлдсэн байж болно.

Энд «мэдсэн өдөр» гэдэг нь хохирлыг анх мэдэрсэн өдөр биш, хууль бус үйлдлээр хохирол учирсан, хохирол учруулагч хэн болохыг бодитоор мэдсэн өдрийг хэлнэ. Тооцоолол тодорхой бус бол оройтсон гэж дүгнэхээсээ өмнө огноо тус бүрийн баримтыг дэлгэж нягтлах нь зүйтэй.

Нөхөн төлөх хүрээ ба сэтгэл санааны хохирлын нөхөн төлбөр

Үүргээ биелүүлээгүйн нөхөн төлөх хүрээ нь ердийн байдлаар үүсэх хохирол байх нь зарчим бөгөөд онцгой нөхцөл байдлаас үүссэн хохирлыг эсрэг тал тэр нөхцөлийг мэдэж байсан эсвэл мэдэх боломжтой байсан тохиолдолд л нөхөн төлнө (Иргэний хуулийн 393 дугаар зүйл). Энэ заалтыг хууль бус үйлдэлд ч мөн хэрэглэнэ (Иргэний хуулийн 763 дугаар зүйл). Сэтгэл санааны хохирлыг бие махбод, эрх чөлөө, нэр төрд хохирол учруулсан тохиолдолд сэтгэл санааны хохирлын нөхөн төлбөрөөр хүлээн зөвшөөрдөг (Иргэний хуулийн 751 дүгээр зүйл) боловч зөвхөн гэрээ зөрчсөн хэрэгт эд хөрөнгийн хохирол нөхөн төлөгдвөл сэтгэл санааны хохирлын нөхөн төлбөрийг хүртэл хүлээн зөвшөөрөхөд хэцүү тохиолдол олон.

Буруугийн хэмжээгээр хасах зарчим ч хоёр замд хоёуланд нь хэрэглэгдэнэ (Иргэний хуулийн 396 дугаар зүйл, 763 дугаар зүйл). Хохирогчид ч буруу байсан бол аль замаар нэхэмжилсэн ч тэр харьцаагаар нөхөн төлбөрийн хэмжээ багасч болно гэдэг нь адил.

Хоёулаа боломжтой бол хамт ашиглана

Хоёр нэхэмжлэл аль аль нь бүрдэх боломжтой бол нэг нэхэмжлэлд хамтад нь дурдаж, нэг нь хаагдсан ч нөгөөгөөр нь шүүхийн дүгнэлт авах боломжтой болгоно. Алийг нь түрүүлж тавихыг гэрээ байгаа эсэх, эсрэг талын бурууг харуулах баримт юу байгаа, хэр их хугацаа өнгөрснөөс хамаарч шийднэ. Хэрэг гарсан огноо болон гэрээ байгаа эсэхийг эхлээд цэгцэлж авбал дүгнэлт хурдан гарна.

Нэхэмжлэл хүлээн авсан тал бол эсрэгээрээ эсрэг тал ямар замыг сонгосныг эхлээд харна. Хууль бус үйлдэл гэж нэхэмжилсэн бол санаатай эсвэл болгоомжгүй үйлдэл, шалтгаант холбоог нэхэмжлэгч нотолж чадаагүй хэсгийг онцолж, хөөн хэлэлцэх хугацаа өнгөрсөн эсэхийг ч шалгана.